Hangi kurallar, hangi sınırlar

YERKON'un gücünü, piyasaya çıkışını ve bakım maliyetini belirleyen kurallar, resmî kaynaklarıyla. Güç, bakım ve kira için burada yazan her sınır modelde de aynen kullanılıyor; prototip cihazlarının frekans kuralları sahadaki denemeler için.

2,4 GHz'de ne kadar güç

Şehir içi ve kırsal birimler 2400-2483,5 MHz bandında genişband veri iletim sistemi olarak çalışıyor: BTK, Frekans Tahsisinden Muaf Telsiz Cihaz ve Sistemlerine İlişkin Teknik Ölçütler, Madde 5, Tablo 3, satır 3 (Kurul Kararı 23.09.2022, 2022/İK-SYD/245; BTK'nın sayfası). En çok 100 mW e.i.r.p. (20 dBm); yeterli spektrum paylaşım mekanizması gerekli (örneğin LBT, DAA); referans standart TS EN 300 328. Frekans Atlamalı Spektrum Yayılımı (FHSS) kullanıldığında e.i.r.p. yoğunluğu en çok 100 mW/100 kHz, FHSS dışındaki genişband modülasyonlarda en çok 10 mW/MHz.

Tablodaki güç sınırları yönetmelikten; kanal kontrolü, süreler ve eşikler TS EN 300 328'den (ETSI EN 300 328 V2.2.2, 4.3.1). Yönetmelik, referans standarttaki tekniklere en az eş değer spektrum erişim ve girişimi azaltma tekniklerini şart koşuyor (Madde 2).

Kip	Sınır	YERKON için ne demek
FHSS olmadan (FHSS dışındaki genişband modülasyon)	100 mW e.i.r.p. ve en çok 10 mW/MHz	Sinyal 1,625 MHz genişliğinde. MHz başına 10 mW sınırı yüzünden toplam yayın gücü 16,25 mW'ı (12,1 dBm) geçemiyor; 100 mW'lık sınıra hiç ulaşılamıyor.
FHSS, LBT ya da DAA olmadan (TS EN 300 328'de uyarlamasız cihaz)	100 mW e.i.r.p.; yayın dizisi en çok 5 ms, ara en az 5 ms; bir frekansta 15 ms × N içinde en çok 15 ms; ortamı meşgul etme payı en çok %10	Uymuyor: bir ölçüm paketi SF10'da yaklaşık 15 ms sürüyor ve araç sürekli soruyor.
FHSS ve Göndermeden Önce Dinle (LBT) (TS EN 300 328'de uyarlamalı cihaz)	100 mW e.i.r.p. ve en çok 100 mW/100 kHz; her kanal kullanımından önce kanal kontrolü, eşik -70 dBm/MHz; kanal kullanımı 60 ms'den kısa, ardından onun en az %5'i kadar sessizlik; bandın en az %70'inde çalışabilmeli	YERKON'un seçtiği kip, şehir içi ve kırsalda: tek açık yol. 1,625 MHz'lik sinyalde yoğunluk sınırı bağlamıyor, 100 mW (20 dBm) kalıyor. Bir ölçüm alışverişi 31,8 ms, 60 ms'ye sığıyor. Cevap veren direk de kendi yayınından önce kanalı kontrol ediyor; bu, alışverişe 0,1 ms'den az ekliyor. Laboratuvar testiyle belgelendirilmeli.

Birim birim yasal güç, 2,4 GHz

Birim	E28-2G4M20S çıkışı, en az / tipik / en çok	Anten, net kazanç	Tam güçte e.i.r.p.	FHSS ve LBT ile en yüksek ayar	FHSS olmadan en yüksek ayar
Yayın birimi, şehir içi ve kırsal	19 / 20 / 21 dBm	Taoglas GW.22.5151, 4,7 dBi	234-372 mW, sınırı aşıyor	15,3 dBm (34 mW)	7,4 dBm (5,5 mW)
Kara aracı alıcısı	19 / 20 / 21 dBm	Taoglas GW.22.5151, 4,7 dBi	234-372 mW, sınırı aşıyor	15,3 dBm (34 mW)	7,4 dBm (5,5 mW)
Yaya alıcısı	19 / 20 / 21 dBm	kart üstü, 3,2 dBi (modelin değeri; EBYTE vermiyor)	166-263 mW, sınırı aşıyor	16,8 dBm (48 mW)	8,9 dBm (7,8 mW)

Modülün gücü EBYTE'nin E28-2G4M20S veri sayfasından: 100 mW, en az 19, tipik 20, en çok 21 dBm; bu antene giden güç. Sınır antenden çıkan güç için: FHSS ve LBT ile 100 mW e.i.r.p. (20 dBm), FHSS olmadan 1,625 MHz'lik sinyalde 16,25 mW (12,1 dBm). En yüksek ayar, modülün en çok çıkışıyla bile sınırın aşılmadığı iletilen güç: sınır eksi antenin net kazancı. Tipik çıkış bundan 1 dB aşağıda kalır. Anten takmak serbest, ama TS EN 300 328 cihazın o antenle test edilmesini ve yazılımın izin verdiği hiçbir güç ayarının sınırı aşmamasını istiyor (4.2.4 ve 4.3.1.2). Model her birimin gücünü antenin en güçlü yönünde sınıra kısıyor; sonuçlar bu güçle.

UWB birimleri (DWM3000) kendi antenleriyle -41,3 dBm/MHz'te; tünel ve yaya birimi aşağıdaki tabloya olduğu gibi uyuyor, araç alıcısı gücünü denetlemek (TPC) ve yukarıya harici sınırı uygulamak zorunda.

Tünelde UWB, 6-8,5 GHz

Kullanım	Sınır (e.i.r.p.)	YERKON için ne demek
Genel amaçlı UWB (Madde 18(1), Tablo 16)	Ortalama -41,3 dBm/MHz, tepe 0 dBm/50 MHz	Açık alanda sabit kullanılan ya da sabit bir dış antene bağlı cihazlar ve kara taşıtlarındakiler bu maddenin dışında. Yaya alıcısı bu satırda.
Konum izleme tip 1, LT1 (Madde 18(4), Tablo 19)	Ortalama -41,3 dBm/MHz, tepe 0 dBm; TS EN 302 065-2	İnsanların ve nesnelerin konumunu izleyen sistemler için. Tünel birimleri bu satırda: 499,2 MHz'lik kanalda -14,3 dBm e.i.r.p., model de bunu kullanıyor.
Karayolu ve demiryolu taşıtları (Madde 18(2), Tablo 17)	Ortalama -53,3 dBm/MHz, tepe -13,3 dBm/50 MHz. LDC ya da TPC ile ortalama -41,3 dBm/MHz, tepe 0 dBm/50 MHz; 0°'den büyük yükselme açılarında -53,3 dBm/MHz harici sınırla. TS EN 302 065-3	Araç alıcısı bu satırda ve gücünü denetleyebilmeli (TPC). Araçtaki cihaz kendi yüksekliğinin üstüne daha az güç yayabiliyor (-53,3 dBm/MHz); altına -41,3 dBm/MHz serbest (EN 302 065-3, 4.3.4.2 ve Tablo 4). Tünel birimleri araç anteninin altında, yoldan 1,2 m yüksekte durunca bu sınıra takılmıyor; model de böyle hesaplıyor. Kapalı alan için otomatik bir istisna yok, Ek C.1 eşdeğer korumanın kanıtlanmasına izin veriyor.

Yönetmelikteki tanımlar

Frekans Atlamalı Spektrum Yayılımı (FHSS): alıcı ve vericinin eş zamanlı olarak bir frekanstan diğerine atlayabilmesi.
Göndermeden Önce Dinle (LBT): cihazın, kullandığı banttaki doluluğu algılayıp bant boşalana ya da boş bir banda geçene kadar beklemesi.
Algıla ve Kaçın (DAA): cihazın göndermeden önce kanalları kontrol etmesi, başka sistemlerin kullandıklarından kaçınması ve boş bulduğu kanaldan göndermesi.
e.i.r.p. (etkin izotropik yayılım gücü): antene verilen güç ile antenin o yöndeki, izotropik antene göre kazancının çarpımı. 100 mW 20 dBm, 10 mW 10 dBm.
Düşük görev çevrimi (LDC): gönderilen bütün sinyallerin toplamı her saniyenin %5'inden ve her saatin %0,5'inden az, tek bir sinyal en çok 5 ms.
Verici gücü kontrolü (TPC): cihazın, başka sistemlere girişimi azaltmak için çıkış gücünü denetleyebilmesi.
Kaynak: BTK, Frekans Tahsisinden Muaf Telsiz Cihaz ve Sistemlerine İlişkin Teknik Ölçütler, Madde 1.

Anten kazancı

Sınır yayılan güç için; anten kazancı da ona dahil. Daha güçlü bir antenle yayın yapan cihaz gücünü o kadar kısmak zorunda.
Alışta sınır yok: güçlü anten zayıf sinyali daha iyi duyar. Her ölçüm iki yönlü olduğu için kazanç iki uçta da gerekiyor.
E28-2G4M20S zaten 20 dBm verdiği için 5 dBi anten yayında bir şey kazandırmıyor: modül 15,3 dBm'ye kısılıyor ve antenden yine 100 mW çıkıyor. Kazanç alışta: her uç karşıyı 4,7 dB daha iyi duyuyor. Modülün kart üstü anteni kutunun içinde kalıyor ve EBYTE kazancını vermiyor; kart üstü antenle kapsanan alan küçülüyor, km² başına maliyet artıyor (ADR-0100).
Güç sınırı antenin en güçlü yayın yaptığı yöne göre uygulanıyor; başka yönlerde alıcıya daha az güç ulaşıyor.

Piyasaya çıkış

BTK, 5 Şubat 2021'den beri piyasaya arz öncesi bildirim başvurusu almıyor. Telsiz Ekipmanları Yönetmeliği kapsamında ayrı bir BTK başvurusu ya da ücreti yok.
Üretici CE işaretinden, AB uygunluk beyanından ve temel gereklere uygunluktan sorumlu; kutuda kısa ya da uzun uygunluk beyanı bulunmalı.
Gereken testler: EN 300 328 (telsiz; FHSS ve LBT burada sınanıyor), EN 301 489-1 ve -17 (elektromanyetik uyumluluk), EN 62368-1 (güvenlik) ve EN 62311 (insanın elektromanyetik alana maruziyeti). Laboratuvarlar teklifle çalışıyor. Yayımlanmış piyasa göstergesine göre dördü birlikte vergi hariç 2500-8000 €, bir kerelik (LCAS v1.0, Multicert, Haziran 2026). Birim merkeze bağlandığı için RED Madde 3(3) siber güvenlik şartı (EN 18031) da kapsama girebilir; o kanıtın bedeli bu aralığın dışında. UWB (Qorvo DWM3000) taşıyan tünel birimi, yaya ve araç alıcısına EN 302 065 de gerekiyor: yaya alıcısına genel amaçlı UWB için -1, tünel birimine konum izleme için -2, araç alıcısına taşıtlar için -3. LCAS aralığı bu testi kapsamıyor. Türkiye'de bu testleri akredite yapan laboratuvarlar var, örneğin Ege Test Center ve TSE Elektroteknik Laboratuvarı; hiçbiri fiyat yayımlamıyor, bedel teklifle belli olacak.
Uyumlaştırılmış standartlar uygulanırsa Onaylanmış Kuruluşa gitmek zorunlu değil: RED 2014/53/AB Madde 17(3), Ek II'deki iç üretim kontrolüne izin veriyor. Bu, uygunluğun bedelsiz olduğu anlamına gelmiyor; üretici uygunluğu teknik dosya ve ölçüm sonuçlarıyla göstermek zorunda.

Prototip cihazları için frekans

Prototipteki Meshtastic cihazları 868 MHz ya da 915 MHz bandında çalışıyor. 902-928 MHz bandı Türkiye'de tahsisten muaf değil; yalnız 917,4-919,4 MHz gibi dar alt bantlar koşullu.
863-870 MHz alt bantlarının çoğunda 25 mW e.r.p. ve %0,1 ile %1 görev döngüsü; 869,4-869,65 MHz'de 500 mW ve %10. Prototipler bu koşullara göre ayarlanmalı.

Kurulumun ve maliyetin dayandığı mevzuat

Buraya kadarki kurallar telsizin kendisi ve piyasaya çıkışı içindi. Aşağıdakiler birimin nereye ve nasıl takıldığı ile kurulum ve bakım maliyetinin hangi kurallara dayandığı.

Harcırah

Harcırah, görev yeri dışına geçici bir görevle gönderilen çalışana yol gideriyle birlikte ödenen gündeliktir (6245 sayılı Harcırah Kanunu). Kanun kamu görevlileri için; özel sektörde işveren ödemeyi kendisi belirler, ama vergiden istisna kısım 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 24. maddesinin 2. bendine göre aynı aylık seviyesindeki devlet memuruna ödenen gündeliktir. Model bu yüzden kamu cetvelini kullanıyor.
Ne kadar: 2026 Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu'nun (7567) H Cetveli, aylık/kadro derecesi 5-15 için yurt içi gündelik 850 TL. Bir saha teknisyeninin maaşı bu aralığa düşüyor.
Nerede: büyükşehirlerde görev yeri, çalışanın bağlı olduğu ilçenin belediye sınırı ve onun devamı olan yerleşim yerleridir (Madde 3/g). Çankaya'daki bir ekip Kızılay'a giderken görev yerinde; Polatlı'ya ya da Kızılcahamam'a giderken görev yeri dışında. Görev yeri içinde gündelik ödenmez (Madde 39).
Günübirlik görevde: öğle (13.00) ya da akşam (19.00) yemeği zamanlarından birini dışarıda geçirene gündeliğin 1/3'ü, ikisini geçirene 2/3'ü, geceyi de geçirene tamamı (Madde 39). Bir bakım ziyareti sabah çıkıp öğleden sonra dönüyor: kişi başı 283,33 TL, iki kişilik ekip için gün başına 566,67 TL. Ekip o gün birkaç birime uğradığı için bu, ziyaretlere bölünüyor: kırsalda günde dört direk, ziyaret başına 141,67 TL.
YERKON'da bugün sıfır: şehir içinde ekip kendi ilçesinde; kırsalda ve tünelde bakımı o ilçedeki yerel bir teknik firma yapıyor, yani kimse görev yeri dışına çıkmıyor. Bakım Ankara merkezden yapılsaydı ekip gününe 566,67 TL eklenirdi; kural modelde bu yüzden duruyor.

Bakım maliyetinde mevzuat

Amortisman (GİB listesi): telsiz cihaz ve sistemleri 10 yıl (3.49.4), akümülatörler 5 yıl (3.14.7), güneş enerjisi santrali 10 yıl (45.1.9). Yenileme kalemi her parçayı kendi ömrüne bölüyor.

Direk boyunu ve birimin yerini belirleyen kurallar

Aydınlatma direği: TEDAŞ'ın LED'li Yol Aydınlatma Tasarımına İlişkin Usul ve Esasları (Ağustos 2022, Ek-1) direk boyunu yol sınıfına bağlıyor: M1 sınıfı yollarda 12-14 m, M2 ve M3'te 10-12 m, M4'te 8-10 m, M5'te 8 m, yaya yollarında (P2, P3) 6-8 m. Bu boyların fiyatları Maliyet sayfasında.
Dağıtım direği: TEDAŞ-MLZ/99-34 santrifüj betonarme direk şartnamesi boyları 9,3 m'den 25 m'ye kadar sayıyor (9,3-10-11 m, 12-13-14 m, 15-16 m ve üstü). Direğin toprak altında kalan boyunu denetlemek için tabanından 4 m yukarıya bir çizgi çekiliyor.
Birimle iletkenler arasındaki mesafe: Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği'nin hava hattı iletkenlerinin en küçük düşey uzaklıkları çizelgesi, iletkenlerin haberleşme hatlarına en küçük düşey uzaklığını alçak gerilimde 1 m, 1-36 kV orta gerilimde 2,5 m veriyor. Birim bu yüzden orta gerilim iletkenlerinin en az 2,5 m altına takılıyor. Aynı çizelge orta gerilim iletkenlerinin köy ve şehir içi yollarda yerden en az 7 m, tarlada 6 m yüksekte olmasını istiyor.

Kamu yapısında yer kullanımı

3194 sayılı İmar Kanunu, Ek Madde 9/7: kamu kurumları elektronik haberleşme istasyonlarına yer kullandırırken alacakları yıllık bedel, büyükşehirde Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının yer seçim belgesi ücretinin beş katını, diğer yerlerde üç katını geçemez. 2025 yer seçim ücreti 27503,44 TL; üst sınır büyükşehirde yılda 137517,20 TL, diğer yerlerde 82510,32 TL (Tarım ve Orman Bakanlığı, 2025 rayiç bedelleri). İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin tarifesi bu kuralla kuruluyor. YERKON birimleri kamu protokolüyle konduğu için modelde dağıtım direği kirası sıfır.
Genel Aydınlatma Yönetmeliği: aydınlatma tesisinin bağlantı noktasından genel aydınlatma dışında bir amaca enerji verilmez; aydınlatma tesisleri TEDAŞ'ın mülkiyetinde. Birim bu yüzden ayrı sayaçlı bir abone sayılıyor ve ticarethane tarifesinden ödüyor.

Harita ve uydu görüntüsü

Yer seçme haritası OpenStreetMap'in karolarını kullanıyor ve onu anıyor. Uydu görüntüsü Esri World Imagery; atfı: Esri, Maxar, Earthstar Geographics, GIS User Community. Görüntü yalnız zemini boyuyor, hesaba girmiyor.